Nieuwe VCA eind- en toetstermen (ETT 3.1) sinds 1 september 2026

Sinds 1 september 2026 worden alle VCA-examens afgenomen volgens de eind- en toetstermen versie 3.1 (ETT 3.1) van de SSVV, de stichting die het VCA-schema beheert. Het is de tweede stap in de vernieuwing van de examens die op 1 januari 2026 begon. In dit artikel leggen we uit wat de eind- en toetstermen zijn, wat er precies verandert, en wat dat betekent voor jou als je binnenkort examen doet of al een VCA-diploma hebt.

Wat zijn eind- en toetstermen?

De eind- en toetstermen beschrijven wat een kandidaat moet weten en kunnen om het VCA-diploma te halen. De eindtermen zijn de grote lijnen (bijvoorbeeld: de kandidaat kan de gevaren van gevaarlijke stoffen herkennen). De toetstermen maken dat concreet en zeggen precies wat er in het examen gevraagd mag worden. Bij elk examen hoort een toetsmatrijs: die bepaalt hoeveel vragen er over elk onderwerp komen. Examencentra en opleiders zoals OBA Opleidingen werken allemaal met dezelfde termen, zodat een VCA-diploma overal in Nederland en België hetzelfde betekent.

De vernieuwing in twee stappen

• 1 januari 2026, ETT 3.0. De grote vernieuwing. De examens werden branche-neutraal (de oude teksten kwamen vaak uit de petrochemie), er kwam minder nadruk op definities en meer op veilig gedrag in echte werksituaties. VCA VOL en VIL-VCU gingen van 70 naar 60 vragen en van 75 naar 60 minuten. Eerst in het Nederlands, Engels, Duits en Frans; de overige talen volgden op 1 augustus 2026.
• 1 september 2026, ETT 3.1. Een bijgewerkte versie van dezelfde termen. De SSVV heeft de wijzigingen in april 2026 vastgesteld en ze zitten sinds 1 september in de examens. De hoofdstukindeling, het aantal vragen en de examenduur blijven gelijk; de inhoud is op een aantal punten aangescherpt. Ook de modulaire B-VCA-examens zijn op 1 september overgegaan, en het reguliere onderwijs (scholen) stapt per die datum over op de nieuwe termen.

Zo ziet het examen er sinds 1 september uit

De vragen zijn gesloten vragen in vier vormen: meerkeuze, meerdere antwoorden goed (multiple response), matrix en matching. Niet elke vraag telt even zwaar, daarom rekent de SSVV de cesuur in punten: bij VCA Basis heb je 2.580 van de 4.000 punten nodig, bij VOL en VIL 3.870 van de 6.000. In de praktijk komt dat neer op ruim twee derde van de vragen goed.

De vier hoofdstukken

Alle VCA-examens volgen dezelfde vier hoofdstukken. Tussen haakjes het aantal vragen bij VCA Basis, VOL en VIL-VCU.

• A. Voorbereiden, bespreken en inspecteren van de werkzaamheden (8 / 22 / 24): regelgeving en veiligheidsregels, veilig werken, overleg en inspectie (toolboxmeeting, werkplekinspectie), preventie en de LMRA (laatste minuut risico analyse).
• B. Uitvoeren van werkzaamheden (19 / 20 / 19): de werkplek en signalering, persoonlijke beschermingsmiddelen, arbeidsmiddelen zoals machines, handgereedschap, hijswerk en heftrucks, en specifieke werkzaamheden zoals werken op hoogte en in besloten ruimtes.
• C. Beheersen van specifieke gevaren (10 / 13 / 12): gevaarlijke stoffen, elektriciteit en straling, brand en explosie.
• D. Beheersen van incidenten en noodsituaties (3 / 5 / 5): handelen bij ongevallen en in noodsituaties.

Bij VCA Basis ligt het zwaartepunt op hoofdstuk B: bijna de helft van de vragen gaat over veilig werken op de werkplek zelf. Bij VOL en VIL-VCU weegt hoofdstuk A zwaarder, omdat leidinggevenden en intercedenten meer moeten weten van regelgeving, verantwoordelijkheden en werkvoorbereiding.

Wat verandert er inhoudelijk met ETT 3.1?

ETT 3.1 verandert de structuur niet, maar scherpt een aantal onderwerpen aan. Dit zijn de wijzigingen uit het overzicht van de SSVV:

• De opdrachtgever krijgt een plek (VOL en VIL-VCU). Naast de werkgever en de operationeel leidinggevende moet je nu ook de VGM-taken en -verplichtingen van de opdrachtgever kennen: zich ervan vergewissen dat aannemers veilig en gezond werken (de vergewisplicht), toezicht houden, wettelijk eindverantwoordelijk zijn, en het risico op civiele aansprakelijkheid als dat niet goed is ingevuld.
• LMRA opnieuw geformuleerd (alle examens). De kenmerken en de inhoud van de laatste minuut risico analyse zijn herschreven in praktische vragen: wat ga ik doen, wat kan er fout gaan, ken ik de risico's van materialen en gereedschap, wat doe ik als het misgaat, zijn mijn PBM's, vluchtroute en omgeving in orde.
• Onveilige handelingen. De voorbeelden zijn breder gemaakt: niet alleen werken zonder werkvergunning, maar werken zonder de specifieke veiligheidsmaatregelen die voor een situatie gelden.
• Zwangere en zogende vrouwen (VOL en VIL-VCU). Niet alleen tillen in de laatste drie maanden van de zwangerschap, maar meerdere beperkingen voor bepaalde werkzaamheden, ook tijdens de lactatie.
• Werken op hoogte en personenwerkbakken. Terminologie en voorbeelden bijgewerkt (personenwerkbak/manbak, hangbruginstallaties), met de eisen aan keuring, belasting en communicatie met de kraanmachinist.
• Besloten ruimtes. De persoon die permanent observeert heet in Nederland buitenwacht of mangatwacht, in België veiligheidswacht, en moet aantoonbaar getoetste deskundigheid hebben.
• Gerichte opleiding voor kettingzagen, brandwacht en heetwerkwacht: de termen benadrukken nu dat daar een specifieke opleiding met toets voor nodig is.
• Uitzendkrachten (VIL-VCU). Het dossier van de uitzendkracht en de evaluatie met de inlener zijn uitgebreider beschreven.

Merk je hier weinig van als je gewoon de cursus volgt? Dat klopt. De aanpassingen zitten in de details van de lesstof, niet in de opzet van het examen. Wie de stof van ETT 3.0 beheerst, hoeft voor 3.1 alleen deze punten door te nemen.

Modulaire B-VCA-examens: nieuwe indeling

Voor wie het VCA Basis-examen in delen aflegt (vooral in het onderwijs en bij kandidaten die meer tijd nodig hebben) is er wél een zichtbare verandering. De vier modules zijn opnieuw ingedeeld, waarbij hoofdstuk D van module 1 naar module 4 is verhuisd:

• Module 1: hoofdstuk A, 15 vragen in 30 minuten, cesuur 72,5%.
• Module 2: hoofdstuk B.01 tot en met B.03 (werkplek, PBM's, arbeidsmiddelen), 20 vragen in 40 minuten, cesuur 69,5%.
• Module 3: hoofdstuk B.04 en C.01 (specifieke werkzaamheden, gevaarlijke stoffen), 20 vragen in 40 minuten, cesuur 69,5%.
• Module 4: hoofdstuk C.02, C.03 en D (elektriciteit en straling, brand en explosie, incidenten), 15 vragen in 30 minuten, cesuur 72,5%.

Heb je vóór 1 september 2026 al een of meer modules gehaald? Die blijven gewoon geldig. De SSVV heeft een overgangsregeling gemaakt zodat niemand een module opnieuw hoeft te doen omdat hoofdstuk D verplaatst is.

Wat betekent dit voor jou?

• Je hebt al een VCA-diploma. Er verandert niets. Je diploma blijft geldig tot de vervaldatum, tien jaar na de examendatum. Pas als je verlengt doe je examen volgens de dan geldende termen.
• Je doet binnenkort examen. Je krijgt automatisch het examen volgens ETT 3.1. Bij OBA Opleidingen wordt het examen afgenomen door een door de SSVV erkend examencentrum, dus de inhoud is altijd de actuele versie. Onze docenten behandelen de vier hoofdstukken hierboven, met de nadruk op het herkennen van risico's en veilig handelen in de praktijk.
• Je studeert zelf. Gebruik lesmateriaal van 2026. Boeken en e-learnings van vóór ETT 3.0 gaan nog uit van de oude indeling en 70 vragen bij VOL.
• Je doet examen in een andere taal. Ook de anderstalige examens (sinds 1 augustus 2026 op de nieuwe termen) volgen de indeling hierboven. Bij OBA Opleidingen kun je VCA doen in het Turks, Pools, Roemeens, Bulgaars, Arabisch, Engels en Hongaars.
• Je bent gezakt op het oude examen. Je herkansing is op het nieuwe examen. De stof overlapt grotendeels; kijk vooral naar de aangescherpte punten hierboven.

Waar vind je de officiële documenten?

De SSVV publiceert de eind- en toetstermen, de toetsmatrijzen en het wijzigingsoverzicht op ssvv.nl/examens. Wil je zeker weten of jouw kennis up-to-date is? Doe dan een proefexamen, of volg bij ons de VCA Basis- of VCA VOL-cursus met examen op dezelfde dag.